Aksansaglik olarak bu yazımızda “GSB’ye ne kadar internet kaldı” konusunu masaya yatırıyoruz. Keyifli okumalar!
“GSB’ye ne kadar internet kaldı” ile ilgili bu kapsamlı rehberi tamamladık. Aksansaglik olarak daha fazlası için buradayız!
GSB’ye Ne Kadar İnternet Kaldı? Kamusal Dijital Erişim, Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Üzerine Bir Sokak Gözlemi
Şehirde dijital nefes: İnternetin bir kaynak gibi hissedildiği anlar
İstanbul’da yaşayan 29 yaşında bir sivil toplum çalışanı olarak, her gün farklı semtlerde, farklı yaşam koşullarına sahip insanlarla aynı kamusal alanı paylaşıyorum. Metroda, otobüste, belediye hizmet binalarında ya da gençlik merkezlerinde karşılaştığım küçük sahneler bile dijital erişimin ne kadar eşitsiz dağıldığını açıkça gösteriyor. Son zamanlarda sık sık duyduğum bir ifade var: “GSB’ye ne kadar internet kaldı?”
Bu ifade yalnızca teknik bir merak değil; kamusal internet erişiminin sınırlılığına dair gündelik bir kaygının dışavurumu. Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı gençlik merkezlerinde, spor tesislerinde ya da çeşitli kamusal alanlarda sunulan internet hizmetinin kotalı olması, insanların dijital dünyaya erişimini zaman zaman “sayılan bir hak” gibi hissetmesine neden oluyor.
Kota, erişim ve görünmez sınırlar
İnternetin bir hak mı yoksa ayrıcalık mı olduğu sorusu uzun zamandır tartışılıyor. Ancak sahada, özellikle gençlerin kullandığı alanlarda bu soru çok daha somut bir hal alıyor. Gençlik merkezlerinde ders çalışmaya gelen üniversite öğrencilerinin, “kaç GB kaldı” sorusunu sorması aslında dijital eşitsizliğin günlük dile yansıması.
Bir gün Kadıköy’de bir gençlik merkezinde gönüllü bir atölye yürütürken iki genç arasında geçen konuşmaya tanık oldum:
“Hocam video açmayalım, GSB interneti bitmesin.”
“Tamam, PDF’den devam ederiz.”
Bu cümleler ilk bakışta sıradan görünebilir ama aslında önemli bir gerçeği açığa çıkarıyor: Eğitim materyallerine erişim bile bir kota hesabına bağlı hale gelmiş durumda.
Toplumsal cinsiyet açısından dijital erişim
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği dijital alanlarda da kendini gösteriyor. Özellikle genç kadınlar ve LGBTQ+ bireyler için kamusal internet erişimi yalnızca bir kaynak değil, aynı zamanda güvenli alan anlamına geliyor.
Birçok kadın genç, ev ortamında interneti rahat kullanamadığını, veri kullanımı veya içerik denetimi nedeniyle kısıtlandığını ifade ediyor. Bu durumda gençlik merkezlerindeki internet erişimi, yalnızca eğitim için değil, aynı zamanda sosyal bağlantı kurmak için de önemli hale geliyor.
Ancak kota sınırı devreye girdiğinde bu alan da daralıyor. Örneğin bir genç kadın, iş başvurusu yapmak için video görüşmeye gireceği zaman “GSB interneti yeter mi?” diye düşünmek zorunda kalıyorsa, burada artık teknik bir sorun değil, yapısal bir eşitsizlik vardır.
Sokak gözlemleri: İnternetin yeni kıtlığı
İstanbul’da toplu taşımada en sık gördüğüm sahnelerden biri, insanların ücretsiz Wi-Fi arayışı. Özellikle sabah saatlerinde metrobüste gençler, telefonlarını sürekli açıp kapatıyor, “bağlandı mı?” diye kontrol ediyor.
Bir gün Şişli’den Beşiktaş’a giderken yanımda oturan iki lise öğrencisi şunu konuşuyordu:
“Okul ödevi için video izlemem lazım ama GSB interneti az kaldı, akşama saklayalım.”
“Akşama evde de kotamız bitiyor zaten.”
Bu diyalog, dijital erişimin sadece kamusal alanlarla sınırlı olmadığını, ev içi eşitsizliklerle birleştiğini de gösteriyor. İnternet artık sadece bir eğlence aracı değil; eğitim, sosyal yaşam ve iş için temel bir ihtiyaç.
Çeşitlilik perspektifinden dijital eşitsizlik
Çeşitlilik, yalnızca kimliklerin görünürlüğü değil, aynı zamanda kaynaklara eşit erişim anlamına gelir. GSB’ye ne kadar internet kaldığı sorusu bu açıdan değerlendirildiğinde, farklı toplumsal grupların bu sınırlı kaynaktan nasıl etkilendiği daha net görülür.
Göçmen gençler
İstanbul’da yaşayan göçmen gençler için internet, hem eğitim hem de aileleriyle iletişim kurmanın ana aracıdır. Ancak kamusal alanlardaki internet kotaları sınırlı olduğunda, bu gençler daha kırılgan bir konuma düşer. Dil öğrenme videoları, online dersler ya da tercüme araçları çoğu zaman kesintiye uğrar.
Düşük gelirli öğrenciler
Özel internet paketlerine erişemeyen öğrenciler için GSB gibi kamusal internet alanları kritik hale gelir. Ancak kota dolduğunda ya da yavaşladığında, eğitim süreçleri sekteye uğrar. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliği tartışmasını doğrudan etkiler.
Engelli bireyler
Dijital erişim, engelli bireyler için bağımsız yaşamın önemli bir parçasıdır. Ancak kısıtlı internet erişimi, online hizmetlere ulaşımı zorlaştırır. Özellikle işitme veya görme engelli bireyler için çevrimiçi kaynaklar hayati önemdedir.
STK sahasında dijital adalet tartışmaları
Bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken en çok karşılaştığım konulardan biri “dijital adalet”. Yani herkesin internete eşit, sürdürülebilir ve kesintisiz erişimi.
Bir gençlik çalışması sırasında katılımcılara “en çok neye ihtiyacınız var?” diye sorduğumuzda, cevapların önemli bir kısmı “internet” oldu. Ama burada kastedilen yalnızca bağlantı değil; güvenli, sınırsız ve hızlı bir erişimdi.
Bir katılımcı şöyle demişti:
“Evde internet var ama annem kullanımı sınırlıyor. Burada da kota var. Sanki internet hep yarım.”
Bu cümle, dijital dünyanın nasıl parçalı bir deneyim haline geldiğini çok net anlatıyor.
Kent yaşamında görünmeyen dijital eşitsizlik
İstanbul gibi bir metropolde eşitsizlikler çoğu zaman gözle görünmez. Ancak internet erişimi söz konusu olduğunda bu eşitsizlikler daha somut hale gelir.
Belediye kütüphanelerinde, gençlik merkezlerinde ya da parkların Wi-Fi noktalarında insanlar sürekli “kalan veri” hesabı yapıyor. Bu durum, dijital alanın bir kamu hizmeti olmasına rağmen sınırlı bir kaynak gibi algılandığını gösteriyor.
Bir akşam Üsküdar sahilinde otururken yanımda çalışan bir grup genç, projelerini bitirmek için internet paylaşımı yapıyordu. Aralarından biri şunu söyledi:
“GSB interneti bitmesin diye sadece metin indiriyoruz.”
Bu ifade, dijital dünyada bile tasarruf ekonomisinin nasıl işlediğini gösteriyor.
GSB’ye ne kadar internet kaldı? sorusunun ötesi
Bu soru aslında teknik bir sorgudan çok daha fazlası. Kamusal internetin bir “bitme ihtimali” olması bile başlı başına bir eşitsizlik göstergesi.
İnternet, günümüz toplumunda su ve elektrik gibi temel bir altyapı haline gelmiş durumda. Ancak kota ve sınırlama politikaları, bu altyapıyı parçalı bir hizmete dönüştürüyor.
Bu durum özellikle gençler arasında sürekli bir “erişim kaygısı” yaratıyor. Bağlantının kopma ihtimali, artık sadece teknik bir sorun değil; eğitim, iş ve sosyal yaşamın sekteye uğraması anlamına geliyor.
Dijital adalet için alternatif düşünceler
Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, çözüm yalnızca daha fazla internet sağlamak değil; erişimin sürdürülebilir ve sınırsız bir hak olarak yeniden tanımlanmasıdır.
Kamusal alanlarda ücretsiz ve kotasız internet erişimi, özellikle kırılgan gruplar için temel bir ihtiyaçtır. Gençlik merkezlerinde, kütüphanelerde ve kamusal alanlarda internetin “sayılmayan” bir kaynak haline gelmesi, eğitim ve katılım hakkını güçlendirir.
Ayrıca dijital okuryazarlığın artırılması, insanların interneti daha verimli ve güvenli kullanmasını sağlayabilir. Ancak bu, erişim sorununun yerine geçmez; sadece onu tamamlar.
Son söz yerine: Bağlantıdan fazlası
İstanbul’un farklı noktalarında gözlemlediğim her sahne bana aynı şeyi hatırlatıyor: İnternet artık sadece bir teknoloji değil, bir yaşam alanı. Ve bu yaşam alanına erişim eşit değilse, şehirdeki eşitsizlikler dijital dünyada da yeniden üretiliyor.
“GSB’ye ne kadar internet kaldı?” sorusu bu yüzden yalnızca bir veri sorusu değil; aynı zamanda bir adalet sorusu, bir eşitlik sorusu ve bir yaşam kalitesi meselesi.