Rusya’nın Küçük Kaynarca Antlaşması ile Elde Ettiği Haklar: Felsefi Bir Deneme
Felsefi bakış açısıyla, tarih yalnızca olayların bir araya geldiği bir zaman dilimi değil, aynı zamanda güç, ahlak, adalet ve insan hakları üzerine derin sorular sormamıza olanak tanır. Küçük Kaynarca Antlaşması, 1774’te Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında imzalanmış bir anlaşmadır ve bu antlaşma, sadece tarihsel bir dönüm noktası değil, aynı zamanda güç ilişkilerinin, etik değerlerin ve uluslararası hukukun sınırlarını zorlayan bir belgedir. Bu yazıda, Küçük Kaynarca Antlaşması’nın Rusya’ya kazandırdığı hakları, etik, epistemoloji ve ontoloji perspektiflerinden derinlemesine inceleyeceğiz. Hem tarihsel hem de felsefi açıdan, bu antlaşmanın anlamını tartışmak, sadece geçmişin değil, günümüzün de sorularına ışık tutabilir.
Epistemolojik Perspektiften: Bilgi ve Gücün İlişkisi
Epistemoloji, bilginin doğasını, sınırlarını ve doğruluğunu sorgulayan bir disiplindir. Küçük Kaynarca Antlaşması’nın imzalanmasının ardından, Rusya, Osmanlı İmparatorluğu’na karşı kazanmış olduğu üstünlüğü bilgi ve diplomasi yoluyla pekiştirdi. Bu antlaşma ile elde edilen haklar, yalnızca askeri zaferin somut bir sonucu değildi; aynı zamanda Rusya’nın Osmanlı üzerindeki stratejik etkisinin ve kültürel etkisinin de bilgi olarak ortaya çıkmasına yol açtı. Bir bilgi gücü olarak Rusya, Karadeniz’in kuzeyindeki bölgelerdeki hakimiyetini artırmış ve diplomatik alanlarda Osmanlı İmparatorluğu’na karşı üstünlük sağlamıştır.
Bu durumda epistemolojik bir soru doğar: Bilgi, güç ilişkilerini nasıl şekillendirir? Rusya, Küçük Kaynarca Antlaşması ile sahip olduğu “bilgi gücü” sayesinde Osmanlı’yı zayıflatan kararlar almış ve kendi çıkarlarını pekiştirmiştir. Bu antlaşmanın felsefi boyutu, bilgi ve güç arasındaki ilişkiyi sorgulamamıza yol açar. Küçük Kaynarca, bir bilgi aktarımı değil, bilgiyi kullanarak gücün sağlamlaştırılmasıdır.
Ontolojik Perspektiften: Kimlik ve Egemenlik
Ontoloji, varlık ve gerçeklik üzerine düşündüğümüzde, Küçük Kaynarca Antlaşması’nın etkileri, yalnızca anlaşmanın taraflarıyla sınırlı kalmaz; bu antlaşma, Rusya’nın varoluşsal kimliğini yeniden şekillendirir. Rusya, antlaşma ile Karadeniz’deki egemenliğini artırmış ve Osmanlı topraklarındaki dini haklar üzerinden, içsel bir güç inşası yapmıştır. Bu bağlamda, Rusya’nın elde ettiği dini haklar, yani Ortodoks Hristiyanların korunması hakkı, onun yalnızca askeri bir güç değil, dini ve kültürel kimliğiyle de bir “güç merkezi” haline geldiğini gösterir.
Ontolojik bir soru, bir devletin kimliği ve egemenliği, bu tür uluslararası anlaşmalarla ne ölçüde şekillenir? Küçük Kaynarca, Rusya’nın sadece askeri değil, dini kimliğini de pekiştirmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nu bir zayıf güç olarak kabul etme, Rusya’nın hem doğu hem batıdaki kimliğini pekiştiren bir faktördür. Burada egemenlik, yalnızca askeri zafer değil, aynı zamanda bir “varlık hakları” meselesidir: kimlik kazanma, kültürel genişleme ve dini bir alan yaratma.
Etik Perspektiften: Adalet, Güç ve Sorumluluk
Etik, doğru ve yanlış arasındaki farkları, adaletin ne olduğunu sorgular. Küçük Kaynarca Antlaşması, ahlaki açıdan birçok açıdan sorgulanabilir. Bir tarafta, Osmanlı İmparatorluğu’nun zayıflaması, diğer tarafta ise Rusya’nın yükselen gücü ve genişleyen sınırları vardır. Antlaşma, Rusya’nın Osmanlı İmparatorluğu’na karşı kazandığı hakları sağlamlaştırırken, aynı zamanda diğer güçlerin denetiminde bir devletin geleceği hakkında derin etik sorular ortaya çıkarmıştır. Özellikle, Osmanlı’daki Ortodoks halkının Rusya’ya bağlılık gösterme hakkı, kolonyal bir ilişki biçiminde algılanabilir mi? Bu soruya yanıt bulmak, bu tür anlaşmaların etik sorumluluklarını anlamamıza yardımcı olabilir.
Bir etik soru daha ortaya çıkar: Bir devletin, başka bir devletin iç işlerine bu kadar doğrudan müdahale etmesi ne derece doğrudur? Rusya’nın, Osmanlı İmparatorluğu’nun içinde bulunan Ortodoks halkının korunma hakkını elde etmesi, Rusya’nın bir nevi Osmanlı’nın iç politikalarına dair de söz sahibi olmasına yol açmıştır. Bu, aynı zamanda uluslararası ilişkilerde “güçlü olanın haklı” olduğu bir dönemin başlangıcıdır.
Felsefi Düşünceler: Güç ve İnsanın Toplumsal Yapısı
Sonuç olarak, Küçük Kaynarca Antlaşması’nın tarihsel sonuçları, sadece Rusya’nın kazandığı somut haklarla sınırlı değildir. Bu antlaşma, aynı zamanda felsefi anlamda güç ve kimlik kurma sürecinin, uluslararası ilişkilerde nasıl şekillendiğini de gözler önüne serer. Hem epistemolojik, ontolojik hem de etik perspektiflerden bakıldığında, Küçük Kaynarca, yalnızca bir askeri zaferin ötesinde, bir devletin uluslararası alandaki kimliğini, gücünü ve sorumluluğunu sorgulayan bir olaydır.
Bu yazıyı okurken, okuyucuları da güç ve etik arasındaki ilişkinin nasıl şekillendiği, bilginin gücün inşasında nasıl bir rol oynadığı ve bir devletin iç ve dış kimliğini ne ölçüde şekillendirdiği üzerine düşünmeye davet ediyorum. Küçük Kaynarca Antlaşması, yalnızca tarihi bir olay değil, felsefi bir derinlik taşıyan ve hala tartışılmaya değer bir olgudur.
Yorumlarınızı paylaşarak, Küçük Kaynarca’nın etik, epistemolojik ve ontolojik anlamları hakkında kendi düşüncelerinizi tartışabilirsiniz!